ABD’nin İran’a karşı yeni hava saldırıları ve ardından İran’ın Körfez’deki ABD bağlantılı askerî hedeflere düzenlediği saldırılar, Başkan Donald Trump’ın çatışmanın fiilen sona erdiği yönündeki açıklamalarıyla savaşın durmaksızın genişlemesi arasındaki uçurumu gözler önüne serdi.
ABD’nin salı günü Keşm Adası’na düzenlediği saldırı ve çarşamba günü Kuveyt ile Bahreyn’i de kapsayan karşılıklı saldırıların ardından, Trump’ın yeni bir kapsamlı bombardıman harekâtını değerlendirdiğine dair haberler geldi. Bu tırmanış, diğer pek çok meselenin yanı sıra savaşa muhalefetin Trump ve Cumhuriyetçi Parti için büyük bir siyasi yenilgiyle ifadesini bulduğu 2026 ara seçimlerinden yalnızca iki hafta sonra yaşanıyor.
Bir ABD askerî yetkilisi salı günü Reuters’a yaptığı açıklamada, Amerikan savaş uçaklarının Hürmüz Boğazı’ndaki Keşm Adası’nda bulunan bir İslam Devrimi Muhafızları Ordusu (İDMO) füze fırlatma alanını vurduğunu söyledi. Adının açıklanmaması koşuluyla konuşan yetkili, operasyonu İran’ın Amerikan personelini ve varlıklarını hedef almasına yanıt olarak nitelendirdi. Ama iddia edilen tehdidi doğrulayan hiçbir kanıt yok.
CNN’in haberine göre Amerikan uçakları saldırıda hassas güdümlü mühimmat kullandı. Bir yetkili de saldırıyı, “İDMO’nun Amerikan personelini ve varlıklarını hedef alan saldırganlığına yanıt olarak” gerçekleştirilmiş bir “meşru müdafaa” saldırısı diye tanımladı. Aynı yetkili, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) “bölge genelinde Amerikalıları korumak için son derece tetikte ve tümüyle konuşlanmış” durumda olduğunu bildirdi.
İranlı yetkililer ABD saldırısını doğrularken saldırının etkisinin boyutuna itiraz ettiler. Hürmüzgan eyaletinin siyasi ve güvenlik işlerinden sorumlu vali yardımcısı Ahmad Nafisi, saldırının hayati altyapıya, ticari tesislere ya da yerleşim alanlarına herhangi bir zarar vermediğini söyledi. Mevcut medya haberleri doğrulanmış bir kayıp sayısı ortaya koyamadı. Askerî hasarın boyutu da bağımsız olarak teyit edilmiş değil.
Yeni hava saldırıları, Trump’ın geçen hafta yaptığı açıklamalarda verdiği güvencelerle çelişiyor. Trump, ara seçimin ardından İran’ın “askerî olarak fiilen bittiğini” ilan etmiş ve yeni bir büyük saldırının olası olmadığını ima etmişti. Buna karşın “kirli bomba” tehdidinin ciddiye alındığını söylemişti.
The Atlantic’in aktardığına göre Trump, 9 Kasım Pazartesi günü gazetecilere şunları söyledi: “Bu noktada askerî harekâta girişmek pek de gerekli bir şey gibi görünmüyor ama silahlarımız dolu, ne sebeple olursa olsun harekete geçmeye hazırız.” The Independent’ın haberi de Trump’ın, seçimlerden sonra durumu tırmandıracağı yönündeki kaygıları küçümsediğini aktardı. Ancak Trump’ın yaptığı açıklama, askeri operasyonların ne zaman yeniden başlayabileceğine dair somut bir tarih belirtmiyordu.
Aynı günlerde Başkan Yardımcısı JD Vance, pazartesi günü Fox News’e verdiği röportajda içi boş güvenceler sundu ve Trump’ın “bunun sonu gelmeyen bir savaşa dönüşmesine izin vermeyeceğini” söyledi. Vance, “Amerikan halkına artık sonu gelmeyen savaşlara girmeyeceğimizi söyledik,” diye ekledi. Ancak Vance, “10 ya da 15 yıllık, hatta açıkçası iki yıllık bir taahhüdü bile” reddettiğini söylerken herhangi bir çekilme tarihi ya da bağlayıcı bir süre açıklamadı.
Oysa New York Times (NYT) çarşamba akşamı bambaşka bir tablo aktarıyordu: “Başkan Trump, İran’a yönelik yeni bir kapsamlı askerî saldırı dalgasına ilişkin planları değerlendiriyor.” NYT’nin haberi üç şeyi aktarıyordu: İsrail’in baskısı, İran’ın silah kapasitesine ilişkin istihbarat iddiaları ve yönetim içindeki ciddi görüş ayrılıkları. Bu ayrılıklar hem istihbaratın kendisini hem de yeni saldırıların akıllıca olup olmadığını kapsıyordu.
NYT’ye göre İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, dört ila yedi gün sürecek ortak bir hava harekâtı için bastırıyor. Bu gelişmeler, büyük bir tırmanışın etkin biçimde gözden geçirildiğine işaret ediyor. Bu tırmanış seçimlerden önce de tartışılıyordu ve gözden geçirme, askerî aşamanın fiilen sona erdiğine dair güvencelerden yalnızca birkaç gün sonra sürüyor.
İran, Keşm saldırısının ardından gece boyunca Kuveyt’teki Ali Al Salem üssünde bulunan Amerikan insansız hava aracı ve füze tesislerini hedef aldığını açıkladı. Kuveyt, hava savunmasının düşman İHA’lara karşılık verdiğini bildirdi. Reuters’a göre bu, İran’ın ABD’nin müttefiki olan bu Körfez ülkesine eylül ayından bu yana düzenlediği ilk saldırı.
Bahreyn, çarşamba günü İran’ın hava saldırılarını bir hafta içinde üçüncü kez önlediğini açıkladı. Krallık, ABD Deniz Kuvvetleri Beşinci Filosu’nun karargâhına ev sahipliği yapıyor. Kuveyt ise CENTCOM’a Ortadoğu genelinde ana konuşlanma, ikmal ve bakım tesisleri sağlıyor ve bir güç projeksiyonu merkezi işlevi görüyor. Her iki ülke de ABD emperyalizminin bölgedeki askerî varlığıyla iş birliği yapıyor ve halklarını bu iş birliğinin sonuçlarına maruz bırakıyor.
Demokratların İran savaşının yoğunlaşmasına verdiği yanıt, parti içindeki “ilericiler”in ve “solcular”ın rolünü açığa çıkardı: Bu kesimler parti yönetimine kritik bir siyasi destek sağlıyor. İran savaşını sona erdirme ya da Pentagon ödenekleri konusunda Trump yönetimiyle karşı karşıya gelme söylemi, daha saldırgan bir askerî tutum için pazarlık aracı olarak kullanılıyor. Bu, özellikle ABD-NATO’nun Ukrayna’da Rusya’ya karşı yürüttüğü savaş için geçerli.
Örneğin MS NOW salı günü, Demokratların İran savaşı konusunda “sert oynama” üzerine bir “tartışma” yürüttüğünü bildirdi. Bu tartışmada 11 Aralık’taki bütçe son tarihi kaçırılırsa hükümetin kapanması tehdidi de gündemde.
Demokratlar 3 Kasım’da Senato’nun kontrolünü kazandıktan sonra New York Senatörü Chuck Schumer, savaşın “sona ermesi gerektiğini” söyledi ve Kongre’nin bütçe yetkisini hatırlattı. Ancak bir sonraki ödenek yasasının çatışmaların sürdürülmesini yasaklamasını talep etmedi. Ödenekler Komitesi’nin başkanlığına gelmesi beklenen Washington eyaletinin Demokrat Senatörü Patty Murray de mevcut araçları inceleme sözü verdi ama o da herhangi bir somut koşul taahhüt etmedi.
Demokratların liderliği için Schumer’e rakip olan Maryland Senatörü Chris Van Hollen, mevcut liderleri savaşın finansmanını kesmek için en güçlü silahlarını kullanmayı reddetmekle suçladı. Van Hollen; Michael Bennet, Bernie Sanders ve Tammy Duckworth ile birlikte, ayrılan ödeneklerin çatışmayı sürdürmek için kullanılmasına kısıtlama getirilmesini talep etti. Tim Kaine de Trump’ın Kongre’nin savaş yetkilerine ilişkin kararını hiçe saydığını, bu yüzden finansman kısıtlamalarının zorunlu olduğunu savundu.
Bu gelişmeler, Demokrat Parti yönetiminin İran savaşının finansmanını kesecek acil adımları engellediğini gösteriyor. Schumer’in somut adımları desteklemeyi reddetmesi, Trump yönetimine suç niteliğindeki operasyonlarını sürdürmesi için alan bırakıyor. Demokratlar ise yeni Kongre çoğunlukları göreve başlamadan önce hükümetin kapanması tehlikesinden bahsediyorlar.
Askerî tırmanışa gerekçe olarak, İran’ın Amerikan üst düzey yönetim yetkililerine “kirli bomba” ya da kimyasal silahla saldırmayı değerlendirdiğine dair haberler sunuldu. CNN, olası yerlere ve hedeflere ilişkin istihbaratı aktaran yedi ABD yetkilisini kaynak gösterdi.
Daha da önemlisi, yetkililer Tahran’ın bu tür planları hayata geçirme niyetinin ya da kapasitesinin olup olmadığı konusunda anlaşamıyordu. Kirli bomba nükleer bir silah değildir; radyoaktif maddeyi konvansiyonel patlayıcılarla etrafa saçar.
Asıl çekinceyi Beyaz Saray Sözcüsü Lauren Bis’in açıklaması ortaya koydu. Bis, ABD’nin “her türlü potansiyel tehdidi izlediğini, ancak şu anda ülkeye yönelik güvenilir bir tehdit bulunmadığını” belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da çarşamba günü Washington’a yönelik yakın bir tehdit olduğuna inanmadığını söyledi. İran ise iddiaları asılsız diyerek reddetti.
Medya haberleri, uyarıların kendisinin de iddia edilen tehditlerin arkasındaki niyet ve operasyonel kapasite konusunda belirsizlik taşıdığını doğruluyor. İran’ın böyle bir saldırıyı gerçekleştirecek personele sahip olup olmadığına ilişkin isimsiz kaynak alıntısı bir CNN haberinden geliyor.
