Trump Çin’de Putin ve Şi ile görüşürken Avrupalı emperyalistler Berlin zirvesinde Rusya’ya karşı savaşı tırmandırmanın planlarını yapıyor

Başkan Donald Trump (sağda), Çin Devlet Başkanı Şi Cinping (ortada) ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım 2026 Perşembe günü Çin’in Şenzen kentindeki Kylin Villa’da düzenlenen üçlü toplantıya katılmak üzere gelirken. [AP Photo/Win McNamee]

Şi Cinping, Vladimir Putin ve Donald Trump arasında perşembe günü yapılan üçlü görüşmenin ardından Çin, Rusya ve ABD bir bildirge yayımladı. Belgeye “Barışa Doğru Bildirge” gibi şatafatlı bir ad verilmişti ama metnin bu adla hiçbir ilgisi yoktu. Bildirge, Alman hükümetinin 30’dan fazla hükümet başkanını Berlin’de topladığı gün yayımlandı. Berlin’deki toplantının gündemi, Rusya’ya karşı savaşın önümüzdeki yıllar boyunca büyük ölçüde tırmandırılmasıydı. Şenzen’deki üçlü görüşme, dünyanın hammaddeleri, pazarları ve emeği üzerinde denetim kurmak için yürütülen üçüncü dünya savaşının hız kazandığını gösterdi. Bu koşullarda Kuzey Amerika ve Avrupa’daki emperyalist güçler arasındaki karşıtlıklar da keskinleşiyor.

ABD emperyalizmi 35 yılı aşkın süredir dünyanın dört bir yanında aralıksız savaşlar yapıyor. ABD lideri, 28 Şubat’ta İran’a karşı bir imha savaşı başlatmasının üzerinden dokuz ay bile geçmeden bu görüşmeye katıldı. Savaş başladıktan birkaç saat sonra İran’ın devlet başkanı Ayetullah Ali Hamaney ve ailesinin bazı üyeleri öldürüldü. Sonraki haftalarda binlerce sivil öldürüldü. Bunların hepsini Trump yönetti. Bu sözde “barış elçisi” 2027 yılı için 1,5 trilyon dolarlık bir savunma bütçesi istedi. Bu rakam bir önceki yıla göre yüzde 42’lik bir artış demek.

Trump, Putin’le görüştü ve ona “dostum” dedi. Aynı saatlerde Avrupalı güçlerin ve Amerikan emperyalizminin finanse edip sağladığı Ukrayna füzeleri ve insansız hava araçları (İHA) Rus kentlerine yağıyordu. Moskova eylül ayında bir tehditte bulunmuştu: NATO, Rusya toprağı olan Kaliningrad’ı ablukaya alırsa nükleer silahlarla karşılık verecekti. Saldırgan askeri ittifakın birlikleri hâlâ Baltık’ta, Polonya’da ve Finlandiya’da Rusya sınırları boyunca yığılmış durumda.

Trump, Şi ile baş başa yaptığı görüşmenin ardından onunla “çok özel bir ilişkisi” olduğunu söyledi. Görüşme, Washington ile Pekin arasında için için kaynayan ekonomik çatışmaların gölgesinde yapıldı. Gümrük vergilerinde sağlanan geçici rahatlama ocak ayında sona eriyor ve bu çatışmalar o zaman yeniden patlak verebilir. Amerikan egemen sınıfının önemli kesimleri, Çin’e karşı daha saldırgan ekonomik önlemler ve nihayetinde savaş istiyor. Bunların arasında Trump’ın kendi yönetimindeki bir hizip de var. Amaçları, Çin’in ekonomik yükselişini durdurmak ve ABD’nin küresel hegemonyasını savunmak. Washington, zirveden önceki günlerde Nvidia çiplerinin üçüncü ülkeler üzerinden Çin’e ihracatını kısıtlayan yeni önlemler getirdi.

Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, perşembe günü daha geç saatlerde sözde Gönüllüler Koalisyonu’nu Berlin’de ağırladı. Ona Britanya, Fransa ve öteki NATO üyeleri ile müttefikler eşlik etti. Koalisyon 2025’in başında kuruldu. Trump o sırada üç şeyi açıkça ortaya koymuştu. Washington, Kiev’e verdiği doğrudan mali ve askeri desteği büyük ölçüde kesecekti. Rusya’yı Amerikan sermayesine açmak için onunla ikili bir uzlaşma arayacaktı. Ukrayna’ya askeri teçhizat ise ancak Avrupalı güçler bedelini ödediği ölçüde verilecekti.

Toplantıya Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de katıldı. Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner de oradaydı. Merz toplantının ardından, “Kiev’i gerektiği sürece destekleyeceğiz,” dedi. “Ama bu savaş, toprak bütünlüğünü koruyan, yanında güçlü güvenlik güvenceleri bulunan ve her şeyden önce Avrupa güvenliğine yerleşmiş bir Ukrayna ile sona ermelidir.” Merz, ABD, Rusya, Ukrayna ve Avrupa arasında “tarafsız bir bölgede” dörtlü görüşmeler yapılmasını önerdi. Putin aynı gün Avrupalı temsilcileri görüşme için Moskova’ya davet etmişti. Merz’in önerisi bu davete verilmiş bir ret yanıtıydı. Merz, “Ukrayna için adil ve kalıcı bir barış istiyoruz,” diye ekledi.

Gerçek şu ki Avrupa savaş için silahlanıyor. Almanya, ordusunu ve ilgili altyapıyı modernleştirmek için 1 trilyon avrodan fazla para harcıyor. Avrupa Birliği (AB) ise blok genelinde militarizasyon için 800 milyar avro civarında bir taahhütte bulundu. Avrupa Komisyonu bu hafta 45 milyar avroluk bir kredi önerdi. Bu kredi, Ukrayna rejiminin 2027 boyunca finanse edilmesini sağlayacak. Geçen yıl da savaşı körüklemek için 90 milyar avroluk bir AB destek paketi çıkmıştı. Militarizmin ve savaşın bedeli, toplumsal programlardan ve kamu hizmetlerinden geriye kalanların yok edilmesiyle ödeniyor. Siyaset kurumu bunu meşrulaştırmak için akıl almaz iddialar ortaya atıyor: Rusya’nın üç yıl içinde kıtayı işgal edeceği öne sürülüyor.

“Barış” ve “diplomasi” üzerine bütün o laf kalabalığının ardında başka bir gerçek var. Perşembe günkü iki zirvede temsil edilen emperyalist güçler, dünyanın yeni ve şiddetli bir yeniden paylaşımını saldırgan bir biçimde körüklüyor. Bu güçlerin tamamı, 2023’ten bu yana İsrail’in Gazze’de Filistinlilere karşı yürüttüğü soykırımı destekledi. Bu destek, ekonomik ve jeostratejik çıkarları uğruna nasıl barbarca yöntemlere başvurduklarının kanıtıdır.

Sosyalist Eşitlik Partisi (ABD) ağustos ayındaki parti kongresinde bir noktayı vurgulamıştı: Üçüncü dünya savaşı geleceğe ilişkin bir öngörü değildir; bu savaş hızla metastaz yapmaktadır. David North’un ifadesiyle savaş, “Kronik ve genişleyen bir durum olarak küresel ölçekte yayılıyor, yeni bölgeleri sömürgeleştiriyor, daha önce birbirinden ayrı olan çatışmaları kaynaştırıyor ve dünya ekonomisini ve her ulusal devleti, yöneldiği genel yangına hazırlık içinde adım adım dönüştürüyor.”

Almanya, Fransa ve Britanya’nın başını çektiği Avrupalı emperyalistler bu savaşı vazgeçilmez görüyor. Amaçları, dünyanın en büyük ikinci nükleer gücü olan Rusya’nın stratejik bir yenilgiye uğratılmasıdır. Küresel emellerinin peşinden gidebilmeleri için bazı şeylere ihtiyaçları var: Ukrayna’nın ve Rusya’nın zengin kritik mineral yatakları, enerji kaynakları ve ucuz emek güçleri. Bunlara bir de Avrasya kara kütlesi üzerindeki jeostratejik egemenlik ekleniyor. Bu emperyalistler, Trump’ın Putin’le uzlaşma arayışından korkuyor. Bu uzlaşma Avrupalı kapitalistleri ganimetin dışında bırakabilir ve küresel bir güç olma heveslerine son verebilir.

Merz bir “barış”tan söz ediyor. Bu barışın temeli, Ukrayna’nın “Avrupa güvenliğine” “yerleşmiş” olması ve Rusya’nın Ukrayna için “güçlü güvenlik güvencelerini” kabul etmesi olarak ifade ediliyor. Merz’in kastettiği şey, savaş sonrası düzende Alman emperyalizminin egemenliğidir. Bu düzen Alman şirketlerine ve bankalarına muazzam kârlar getirecek ve Avrupalı askeri birliklerin konuşlandırılmasıyla ayakta tutulacaktır. Berlin, cuma günü dokuzuncu Alman-Ukrayna Ekonomik Forumu’na ev sahipliği yapacak.

Trump’ın “Önce Amerika” politikası, ABD kapitalizminin tarihsel krizinin ifadesidir. Bu politikanın temelinde, Washington’un Batı Yarımküre üzerindeki tartışmasız hegemonyasını güvenceye almak yatıyor. Bunun amacı, ABD’nin küresel üstünlüğüne yönelik başlıca tehdit olan Çin’le savaşa hazırlanmaktır. Trump bu doğrultuda Kanada’yı ilhakla tehdit etti. Venezuela’ya da devlet başkanını kaçırmak için müdahale etti. Putin’le anlaşma arayışı başka bir şeyi daha gösteriyor: Tırmanan dünya savaşı ortamında, eskinin Transatlantik emperyalist müttefiklerinin çıkarları keskin biçimde ayrışıyor.

Emperyalist güçlerin egemen sınıfları içinde süregiden hizip çatışmaları var. Demokratların, Putin ve Şi ile görüştüğü için Trump’ı kınaması da bunlardan biri. Bu çatışmalar nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın, derinleşen kapitalist krizin mantığı tek bir yöne işaret ediyor: Emperyalistler arası çatışmalar ile büyük güçler arasındaki çatışmalar daha da tırmanacak.

Avrupa ve Kuzey Amerika’daki hükümetler, yeniden silahlanmayı ve savaşı finanse etmek için kamu harcamalarını kısıyor. İşçilerin demokratik ve toplumsal haklarını da ortadan kaldırıyorlar. Son haftalarda Avrupa’nın dört bir yanında yüz binlerce kişi protestolara katıldı. Bunların çoğunluğu gençlerden oluşuyordu. Fransa’da, İtalya’da, Yunanistan’da ve İspanya’da milyonlarca işçi greve çıktı. Liman işçileri de 30 Ekim’de uluslararası bir grev yaptı. Bütün bunlar, egemen sınıfa karşı halk muhalefetinin ne kadar derin olduğunu doğruluyor. Savaşı pervasızca tırmandıran rejimlerin kitlesel bir desteği olmadığını da gösteriyor. Sınıf çatışması büyüyor ve emperyalist hükümetler giderek daha istikrarsız hâle geliyor. Bu da onların çaresiz önlemlere başvurma olasılığını artırıyor. Bu önlemlerden biri de savaştır. Toplumsal gerilimleri dışarıya yönlendirmek için savaş, denenmiş ve sınanmış bir yöntemdir.

Şi ve Putin’in rejimleri kapitalist oligarşileri temsil ediyor. Bu iki lider, bu oligarşilerin emperyalizmle bir tür barışçıl uzlaşmaya varabileceğini umuyor. Bu koşullarda bu umut saçmadır. Sovyetler Birliği Stalinistler eliyle dağıtıldığından beri Washington ve Avrupalı muadilleri, Rusya’yı bir yarı sömürge yapmak üzere parçalamaya kararlıdır. Washington da son otuz beş yılda Çin karşısında ekonomik olarak gölgede kalmaktansa savaşı tercih ettiğini göstermiştir. Bunu üç yoldan gösterdi. Birincisi, keskin ekonomik gerilemesini telafi etmek için elinde kalan askeri üstünlüğünü defalarca kullandı ve başarısız oldu. İkincisi, Pekin’e karşı giderek daha saldırgan ticari önlemler aldı. Üçüncüsü, Hint-Pasifik genelinde Quad ve AUKUS gibi bölgesel ittifaklar kurdu.

Buna rağmen Beyaz Saray’ın görüşme özetine göre Şi ve Putin, Trump’la bir konuda uzlaştı. Üç lider, “BM’nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ve güvenlikten oluşan temel misyonuna uygun hareket edebilmesi için BM’de reform yapmaya kararlı” olduklarını açıkladı. Putin, görüşmenin “diplomasi tarihinde yeni bir sayfa” yazdığını öne sürdü. Şi ise, “Üç ülke, dünya barışını koruma konusunda ortak bir bakış açısına sahip,” dedi.

Yirminci yüzyılın iki dünya savaşından ve son 35 yılın deneyiminden sonra bu sözler sanrıdan ibarettir. Çin ve Rusya’daki kapitalist sınıf, toplumsal barut fıçılarının üzerinde oturuyor. Bu barut fıçılarını, güçlü devrimci geleneklere sahip işçi sınıflarının acımasızca sömürülmesi dolduruyor. Bu sınıf emperyalizme karşı geçerli hiçbir alternatif sunamıyor. Şi ve Putin’in sözleri bu aczin ürünüdür.

İkinci Dünya Savaşı’nın başında savaşan bütün büyük taraflar şu ya da bu biçimde bir “barış programı” vaat ediyordu. Troçki’nin bu programa yönelttiği suçlama bugün de aynı güçle geçerlidir. Troçki, Mayıs 1940’ta kaleme aldığı “Dördüncü Enternasyonal’in Emperyalist Savaş ve Dünya Proleter Devrimi Üzerine Manifestosu”nda şunları yazmıştır:

Emperyalist kader efendileri, geçmiş on yılların deneyimiyle bütünüyle itibarını yitirmiş bir kurtuluş programını boş yere canlandırmaya çalışıyorlar. Onların küçük burjuva uşakları, çoktan kendi karikatürlerine dönüşmüş pasifist her derde deva ilaçları boş yere yeniden ısıtıyorlar. İleri işçiler kanmayacak. Barış, şu anda savaşan güçler tarafından sağlanmayacak. İşçiler ve askerler kendi barış programlarını dayatacaklar!

Loading