Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’nin (DEUK) Britanya şubesi İşçilerin Devrimci Partisi (WRP), 1985’te, uzun süreli bir yozlaşma sürecinin ardından Troçkizmden kesin olarak koptu. DEUK, Mayıs-Haziran 1986’da bir araya gelerek WRP’nin çöküşüyle ilişkili teorik, siyasal ve tarihsel meselelere yönelik geniş kapsamlı ve ayrıntılı bir çözümleme yaptı. “İşçilerin Devrimci Partisi Troçkizme Nasıl İhanet Etti 1973-1985”, hareketi yeniden silahlandırıp işçi sınıfı içinde devrimci bir önderlik inşa ederken kendisini bekleyen siyasi mücadelelere hazırlama yönünde atılan büyük bir adımdı. Bu dersler, uluslararası ölçekte DEUK’un yeni şubelerinin gelişmesi açısından yaşamsaldır.
Aşağıdaki yazı, Fourth International [Dördüncü Enternasyonal] dergisinin 13. cildinin 1. sayısının (1986 Yaz) altıncı bölümüdür. Dördüncü Enternasyonal’in tarihine ilişkin kapsamlı bir inceleme için ayrıca David North’un Savunduğumuz Miras eseri dikkatle incelenmelidir.
Birinci Bölüm - İkinci Bölüm - Üçüncü Bölüm - Dördüncü Bölüm - Beşinci Bölüm
WRP’nin kurulmasından bir ay sonra, Arap petrol ambargosunun yarattığı etki, madenciler ücret taleplerini desteklemek üzere ulusal bir grev hazırlığı içindeyken, Heath hükümetini haftada üç günlük çalışma uygulamasını yürürlüğe koymaya zorladı. Ulusal Madenciler Sendikası (NUM) Ocak 1974’te topyekûn greve başladıktan sonra Heath, grevi devlet şiddetiyle kırmak için halkın desteğini kazanma umuduyla genel seçimlere gitmeye karar verdi. Bunun yerine grev, seçim kampanyası boyunca devam etti ve İşçi Partisi’ne yönelen orta sınıfın geniş kesimlerinden destek gördü. WRP, Heath hükümetinin devrilmesi, yeni seçimler yapılması ve İşçi Partisi hükümetinin yeniden iktidara gelmesi çağrısında bulunuyordu. Parti, daha önce “birlik”ten “parti”ye dönüştürülmesine ilişkin programında şunu vurgulamıştı: “Sosyalist politikalar izleyecek bir İşçi Partisi hükümetinin seçilmesi talebi, işçi sınıfını devlet iktidarına hazırlamada vazgeçilmez bir adımdır; çünkü bu, her şeyden önce reformizmden kopuş anlamına gelir.” (Age., s. 132-33)
İşçi Partisi azınlık hükümeti olarak yeniden iktidara geldi ve bu gelişme, İşçilerin Devrimci Partisi için derin sonuçlar doğuracaktı. Partinin kuruluşunu sadece dört ay önce Muhafazakârları devirme ve İşçi Partisi hükümetini yeniden iktidara getirme mücadelesine dayandırmış olan parti için, bu perspektifin bu kadar kısa bir süre içinde gerçekleşmesi, yeni örgüt içinde hızla ciddi bir krize yol açtı. Yüzlerce kişi bu belirli görev temelinde partiye çekilmişti ve İşçi Partisi’nin iktidara dönüşünün ardından yaşanan coşku içinde, Troçkist olarak gerçek siyasi eğitimleri daha başlamadan partiden uzaklaşmaya başladılar.
Muhafazakâr Parti karşıtı hareketin görkemli altın çağında Parti ile işçi sınıfı arasında var olan geniş uzlaşma alanı, artık ilk icraatı madencilerin grevini sendikanın talepleri temelinde çözmek olan bir İşçi Partisi hükümetinin gerçekliğiyle karşı karşıya kalmıştı. WRP önderliği, programını yeniden tanımlamak zorunda kaldı ve Troçkist kimliğine ve iktidardaki sosyal demokratlara karşı muhalefetine yeniden vurgu yaptı. Ancak önceki iki yıl boyunca merkezcilere verilen tavizler, bu yeniden yönlendirmenin liderlik içinde sürtüşme yaratmadan gerçekleştirilemeyeceği anlamına geliyordu. Üstelik bu değişikliklerin ortasında, Fransa’daki merkezci imparatorluk [OCI] karşı atağa geçmişti! Muhafazakârların saldırısının ilk günlerinde partiden kaçmış olan iki korkak küçük burjuva dönek (Robin Blick ve Mark Jenkins), İşçilerin Devrimci Partisi içinde bir hizip oluşturmak amacıyla “Bulletin” grubunu kurmak üzere OCI ile iş birliği yapmaya başladılar. Sonunda açıkça antikomünist olacak olan bu hainlerin somut amacı, Healy’yi parti önderliğinden uzaklaştırmaktı. Kuruluş programından kaynaklanan siyasi ve teorik kafa karışıklığı, faaliyetleri için verimli bir zemin oluşturuyordu. Söz konusu program, merkezci bir temelde, işçilerden oluşan önemli bir kesimi de içeren çok sayıda yeni üyenin katılımını sağlamıştı. Dahası, partinin eski üyeleri, OCI’a karşı mücadelenin gündeme getirdiği temel ilkeleri ve siyasi dersleri tam olarak özümsememişlerdi.
1974 yazında, artık belgelenmiş olduğu üzere, Blick ve Jenkins, Alan Thornett ve WRP Merkez Komitesi’nin diğer birkaç üyesiyle gizli temas kurdular. Cowley’deki British Leyland fabrikasında önemli bir sendika görevinde bulunan Thornett, Partinin sanayi işçileri kolu olan Tüm Meslek Sendikaları İttifakı’nın sekreteriydi. Onun temsil ettiği partinin Batı Bölgesi örgütü, Muhafazakâr karşıtı dönemde önemli ölçüde büyümüştü.
Blick-Jenkins grubu, WRP’ye sağdan saldırdı; partinin kapitalist krizin derinliğine yaptığı vurguyu ve 1973-74’te askeri darbe tehlikesine ilişkin uyarılarını alay konusu yaptı (bu uyarılar, madenciler grevi sırasında Muhafazakâr Parti kabinesindeki krizle ilgili kapitalist basında yayınlanan ayrıntılı bir raporda daha sonra doğrulanmıştı); WRP’nin İşçi Partisi ve Sendikalar Kongresi (TUC) bürokrasisine yönelik eleştirilerini kınadılar ve özellikle Wedgewood (Tony) Benn’in maskesini düşürdüğü için Workers Press’e saldırdılar.
Saldırıları, partinin geniş kesimlerinin İşçi Partisi hükümeti karşısında siyasi olarak savunmasız kalması nedeniyle etkili oldu. Dahası, 1973-74 dönemindeki merkezci “temel haklar” sapmaları temelinde işçi kesimleriyle yakın bir ilişki kurmuş olan Thornett, artık WRP önderliğinin İşçi Partisi hükümetine sert saldırılara geri dönmesine direniyordu; özellikle de hükümetin iktidarı zorlukla elinde tuttuğu ve yeni seçimler ilan etmenin kaçınılmaz bir zorunluluk haline geldiği koşullarda.
Thornett hizbi doğuştan sakat bir yapıya sahipti. Parti önderliğine ve üyelere gerçek kökenleri hakkında yalan söyledi. Healy önderliğini Geçiş Programı’nın yöntemini uygulamakta başarısız olmakla eleştirirken, Troçkist hareket içinde yepyeni bir kavram geliştirdi: hizipler için bir “geçiş programı”nın oluşturulması. Buna göre azınlık, Parti saflarının kabul etmeye hazır olduğuna inandığı noktadan yola çıkarak, stratejik amacı Troçkistleri sistematik biçimde saflarından uzaklaştırmak ve revizyonistlerin iktidarı ele geçirmesi olan talepleri kademeli şekilde ortaya koyar ve bu süreç, Dördüncü Enternasyonal’e karşı bir karşı devrimle sonuçlanır.
Siyasi açıdan bakıldığında Thornett, kendi programını ve seçim bildirgesini kaleme alan üç kaçakla (OCI’ye katılmış olan John Archer, Blick ve Jenkins ile birlikte çalışmıştı) gizlice iş birliği yaptığı için WRP’ye önderlik etme hakkından feragat etmişti. Demokratik merkeziyetçiliğin en temel ilkelerini ihlal ettiği ve Parti karşıtı hasım güçlerin ajanı olarak hareket ettiği gerçeği, 4 Kasım 1980 tarihinde akıl hocası Robin Blick tarafından yazılan bir açıklamayla kanıtlandı:
Bu açıklama, WSL [bölünmeden sonra Thornett tarafından kurulan İşçilerin Sosyalist Birliği] önderliğinin kendi kökenleri hakkında doğru bir açıklama yapmayı sürekli reddetmesinden kaynaklanmaktadır. Altı yıl önce Thornett muhalefetinin partiden ihraç edilmesine yol açan olaylarda Bulletin grubu ve benim rolümle ilgili WRP ile WSL arasındaki polemikler hakkında yorum yapmaktan şimdiye kadar kaçındım. Ama artık WSL üyelerinin gerçekleri öğrenmesinin zamanının geldiğini düşünüyorum. WSL önderliği, gerçekleri dile getirmek için fazlasıyla yeterli zamana sahipti...
Thornett muhalefetinin tohumları, ilk olarak ben ve SLL’nin (şimdiki WRP) bir başka eski üyesi olan Mark Jenkins tarafından, Ocak 1974’ten itibaren yayımlanan “Bulletin” ile atıldı. Bu Bulletin, tutumlarının ne olacağına dair düşüncelerimiz ne olursa olsun, adreslerini bildiğimiz tüm WRP üyelerine postayla gönderildi. Bu yolla, WRP’nin Batı Bölgesi’ndeki diğer kişiler gibi Merkez Komite üyesi Kate Blakeney’in de eline geçti. Batı Bölgesi’nde bunu okuyan diğer kişiler arasında Alan Thornett de vardı...
WRP’nin Batı Bölgesi örgütüyle ilk temas, Mark Jenkins’in ağustos sonlarında evinde görüştüğü Kate Blakeney ile kuruldu. Çok kısa bir süre sonra, bu kez Mark Jenkins’in yanı sıra benim de katıldığım bir başka toplantı yapıldı. Kate Blakeney, Bulletin’de yer alan WRP eleştirileriyle büyük ölçüde hemfikir olduğunu ifade etti. Bize, Batı Bölgesi’nde kendisinin, Alan Thornett’in, John Lister’ın, Tony Richardson’ın ve muhtemelen birkaç kişinin daha oluşturduğu gayri resmi ve oldukça gizli bir muhalefet grubu olduğunu bildirdi. Bu grubun net bir programı ya da WRP’nin nerede hata yaptığına dair bir anlayışı yoktu; daha çok, çeşitli nedenlerle WRP’nin ulusal düzeydeki performansından memnun olmayan kişilerin bir araya gelmesinden ibaretti. Özellikle, Healy’nin, başta Vanessa Redgrave olmak üzere, Troçkizme geçen “jet sosyete” üyelerini en üst önderlik pozisyonlarına hızla yükseltmesine karşı özel bir düşmanlık vardı.
Thornett kliğinin ilkesiz, küçük burjuva ve sendikalist kökenlerine yönelik bundan daha ağır bir suçlama olamazdı; bu klik, tüm sağ muhalefetler gibi, başlangıçta Parti “rejimine” duyulan düşmanlık eliyle bir araya getirilmiş ve siyasetini ancak daha sonra dile getirmişti. Blick’in açıklamasında, hizbin “1974 yılının eylül ortasında, bir gece geç saatlerde, Reading yakınlarındaki M4 otoyolundaki bir çıkış yolunda” kurulduğu anlatılıyordu:
Toplantı Alan Thornett’in arabasında yapıldı. Yanında Kate Blakeney’i de getirmişti. Benimle birlikte, beni buluşma noktasına götüren eski bir SLL üyesi olan Nick Peck de oradaydı. İlk toplantıda, WRP’deki krizi ve Alan Thornett’in bu krizle ilgili görüşlerini ve olası nedenlerini, ayrıca Cowley’deki durumu ve WRP’nin sekter politikalarının hem orada hem de ülke genelinde WRP’nin sanayi işçileri arasındaki faaliyetleri üzerindeki olumsuz etkilerini tartıştık. Healy önderliğine karşı mücadelede siyasi iş birliğini düzenlemek amacıyla tekrar bir araya gelmeye karar verdik.
Ne sefil ve korkak bir grup! Gecenin köründe, ıssız bir servis yolunda, dünya Troçkist hareketinde tarihi bir rol oynamış, köklü bir Parti önderliğini, öncelikle sanayi işçileri arasındaki politikası ve ikinci olarak da “ulusal performansı” gerekçesiyle devirmeyi planlıyor. Sanki WRP önderliğinin kaderi DEUK’u hiç ilgilendirmiyormuş gibi, Troçkizmden ya da Dördüncü Enternasyonal’den hiç söz edilmiyor!
Sonraki birkaç gün içinde —bu eylül ortasındaydı— Alan Thornett ve Kate Blakeney, sadece Bulletin grubuyla (bu, güvenlik sorunu göz önünde bulundurulduğunda, benimle) iş birliği yapmakla kalmayıp, Healy’ye karşı ortak bir mücadele yürütmek için güvenilir buldukları ve yeterince aynı görüşte olduklarını düşündükleri Batı Bölgesi’nden olabildiğince çok yoldaşı bu iş birliğine dahil etmeleri gerektiği konusunda anlaştılar. Alan Thornett, WRP Merkez Komitesi’ne sunulmak üzere bir açıklama hazırlayacak ve bu temelde, WRP tüzüğünde azınlıkların ve hiziplerin haklarına ilişkin hükümler uyarınca Healy’nin kendisine izin vermek zorunda kalabileceği özgürlüklerden yararlanarak bir muhalefet akımı oluşturacaktı.
Bu satırlar, Thornett’in daha sonra WRP önderliği tarafından haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarını tamamen anlamsız hale getiriyor. Thornett anarşist temelde kendi hizbini kurunca bu tür haklar zaten yitirilmiş oldu. [Blick şöyle devam ediyor:]
Alan Thornett ve destekçilerinin bu mücadeleyi yürütürken ihtiyaç duyabilecekleri her türlü yardımı, özellikle de siyasi-edebi yardımı, benim sağlamam konusunda mutabık kalınmıştı. Alan Thornett’in ilk muhalefet belgesinin önemli bölümlerini bu mutabakat temelinde ben kaleme aldım.
[Belge] Esasen benim sorumlu olduğum bölümler şunlardır:
(a) Geçiş Programı ile ilgili bölüm
(b) İşçi Denetimi ile ilgili bölüm
(c) Korporatizm ile ilgili bölüm
(d) Sosyal Demokrasi ile ilgili bölüm
Ayrıca belgenin diğer bölümleri için önerilerde bulunmam ve eklemeler yapmam da istenmişti. Aynısı ikinci belge için de geçerliydi ancak bu sefer belgenin nispeten daha küçük bir kısmından, özellikle İşçi Denetimi ve Hizipler ile ilgili bölümlerden sorumlu tutulmuştum. Her iki belge de WSL’nin “Troçkizm Uğruna Mücadele” adlı yayınında tamamen kendilerine aitmiş gibi yeniden basılmıştır.
Ayrıca, Alan Thornett’e hem Merkez Komitesi’nde hem de Workers Press’in yıldönümü mitinginde yapacağı konuşmaları hazırlamasında yardımcı oldum; bu konuşmalarda, işçi denetimi ve geçiş talepleriyle ilgili ilk muhalefet belgesinde yer alan bazı temaları geliştiriyordu.
İletişim, telefon görüşmeleriyle günlük olarak sürdü; ayrıca haftada en az bir kez, bazen de iki ya da üç kez ya benim Oxford veya Reading’e gitmem ya da WRP Batı Bölgesi örgütü üyelerinin Acton’daki daireme gelmesiyle yüz yüze görüşmeler de oldu. Her iki yerde de Francois de Massot ve Batı Bölgesi muhalefetinin önde gelen katılımcılarıyla toplantılar yapıldı; ben her seferinde bu toplantılarda hazır bulundum.
Kaçınılmaz siyasi farklılıklara rağmen, bu iş birliği 1974’teki WRP Konferansı’ndan hemen önce muhalefetin partiden ihraç edilmesine kadar ve ihraç süreci boyunca devam etti. Aslında, Alan Thornett ile Healy arasındaki her toplantıdan önce (ister Londra’da ister Oxford’da olsun), Alan Thornett benimle iletişime geçerek, savını en iyi şekilde nasıl sunacağını ve Healy ya da WRP önderliğinden başkalarının ileri sürebileceği olası argümanlara nasıl karşı çıkacağını tartışırdı. Bu görüşmelerin ardından, genellikle telefonla ama bazen toplantı Londra’da yapılıyorsa yüz yüze, toplantı biter bitmez ayrıntılı bir rapor alırdım. WRP’nin taban üyeleri bunu öğrenmeden çok önce —eğer öğrenirlerse tabii— Merkez Komite’nin işlerinden tam olarak haberdardım. (Aslında bu durum, Kate Blakeney ile ilk temasın kurulduğu ağustos ayından beri böyleydi.)
Alan Thornett, ikinci belgesinin teknik hazırlığı konusunda da Bulletin grubuna yaslanmıştı; bu belge, dağıtılacağı WRP Kongresi’nin tam arifesinde John Archer tarafından onun için daktilo edildi (eğer çoğaltılmadıysa). Hatta WRP Kongresi’nin yeri bile Bulletin grubu tarafından ortaya çıkarıldı; bu sayede, Batı Bölgesi’nden ihraç edilmiş WRP üyeleri, kongrede lobi faaliyeti yürütmek üzere oraya getirilebildi.
1974 yılının ekim ayında, bir daktilo ile donanmış olarak trenle Oxford’a vardığımı ve bir eve götürüldüğümü, orada bütün geceyi Alan Thornett tarafından sunulan ikinci belgenin bir bölümünü hazırlayarak geçirdiğimi çok iyi hatırlıyorum.
Blick, açıklamasını şu tavsiyede bulunarak sonlandırıyordu:
WSL önderliği, gerçeğin ne olduğunu bildiği halde bunu inkâr etmeye ve yalan olduğunu bildiği şeyi gerçekmiş gibi sunmaya devam ettikçe, WSL’nin kendi geçmişiyle ilgili söylediği yalanlardan WRP’nin siyasi çıkar sağlaması o kadar kolaylaşacaktır. Bu açıklamayı yaparak, söz konusu olaylara karışanları en azından olayları doğru bir şekilde anlatmaya ikna etmeyi umuyorum. (Orijinal mektubun kopyasından alıntı)
Bu belge, Healy’nin Thornett’in partiye düşman güçlerin siyasi ajanı olarak faaliyet gösterdiği yönündeki iddialarını doğruladı. Thornett kliğinin haklarının ihlal edildiğine dair itirazları tamamen samimiyetsiz ve ikiyüzlüydü. Herhangi bir parti içi hizbin gerçek siyasi bayrağı, kullandığı yöntemlerle ortaya çıkar. Kendi partisine açıkça düşman olan güçlerin yardımını arayan Thornett, nesnel olarak İşçilerin Devrimci Partisi’ni yok etmeye koyulmuştu. Üyesi olduğu partiye karşı bir komploya karışarak, partinin önderliğini düzeltmek, WRP’nin birliğini ilkesel bir temelde korumak ve üyeleri eğitmekle ilgilenmediğini göstermişti.
Thornett’in kendi partisine karşı komplo kurup ardından da önderliği tüzüğü ihlal etmekle suçlaması, siyasi ikiyüzlülüğün doruk noktasıydı. O dönemde komünist hareket içinde 45 yıllık deneyime sahip olan Healy, parti karşıtı bir kliği gördüğünde bunu hemen fark edebilecek durumdaydı. Bununla birlikte, önderliğin, kökenleri ne olursa olsun siyasi farklılıklar hakkında kapsamlı bir tartışma yapmadan, Thornett’i örgütsel gerekçelerle partiden ihraç etme kararının siyasi açıdan akıllıca olup olmadığı tamamen ayrı bir konudur. Bu, olaydan sonra akıllıca davranmakla ilgili bir mesele değildir. Troçkist hareket, daha Thornett sahneye çıkmadan önce, ilkesiz azınlıklarla başa çıkma konusunda büyük bir deneyim kazanmış durumdaydı; bunların en ünlüsü Shachtman-Burnham-Abern eğilimi idi. Deneyim, Troçkist harekete, kadroların siyasi olarak netleştirilmesinin, sadakatsiz bir kliğin dahil olduğu bir hizip mücadelesinde bile en öncelikli konu olması gerektiğini öğretmişti.
1935’te bir Bağımsız İşçi Partisi (ILP) üyesiyle yaptığı bir tartışmada Troçki, “küçük burjuva eğilimlerin kendilerini tam olarak ifade etmelerine izin vermek en iyisidir; böylece kendi maskelerini düşürürler,” demişti. (Trotsky’s Writings on Britain, Cilt 3, New Park, s. 123)
Yukarıdaki pasajda Troçki, sadık bir muhalefete atıfta bulunuyordu. Ancak vurguladığı nokta, daha geniş bir yelpazedeki koşullara da uygulanabilirdi. Healy, Dördüncü Enternasyonal’in geçmiş mücadelelerinden çıkarılan dersler üzerinde çalışmaya istekli olsaydı, Cannon’ın 1945-46’da Morrow-Goldman hizbini nasıl ele aldığını hatırlayabilirdi. Bu deneyim, Healy’nin kendi gelişiminde de azımsanmayacak bir rol oynamıştı.
Felix Morrow ve Albert Goldman, SWP’nin Siyasi Komite ve Merkez Komitesi’ndeki Cannoncu çoğunluğa karşı çok çeşitli konularda bir muhalefet oluşturdular. O dönemde Healy’nin azınlıkta olduğu Devrimci Komünist Parti’nin ulusal sekreteri Jock Haston ile yakın iş birliği içindeydiler. Shachtmancılarla birlik talep eden Morrow ve Goldman, SWP önderliği içinde İşçi Partisi’nin [Workers Party] bir hizbi olarak faaliyet gösterdiler. 1945’in başlarında Cannon, Morrow ve Goldman’ın SWP Siyasi Komitesi toplantılarından çıkıp Shachtman’a, en son tutanaklar da dahil olmak üzere tüm görüşmelerin tam bir özetini aktardıklarını tespit etti. Onları partiden atması tamamen haklı bir hareket olurdu; üstelik böyle bir adım atmış olsaydı, SWP üyelerinin ezici çoğunluğunun desteğini de kazanmış olacaktı.
Ancak Cannon, iki nedenden ötürü bu tür örgütsel önlemlerden kaçınmaya karar verdi. Birincisi, Morrow ve Goldman’ın provokatif davranışlarına rağmen, onlarla arasındaki görüş ayrılıklarının bir bölünmeyi haklı çıkaracak kadar yeterli seviyede gelişmemiş olmasından korkuyordu. O, bu farklılıkların, İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda SWP’nin hızlı büyümesi sürecinde 1940’tan sonra partiye katılan ve SWP ile Shachtman’ın küçük burjuva merkezci grubu arasındaki temel farklılıkları anlamayan parti kesimleri arasında var olan muğlak bir “birlik” duygusunu yansıttığını doğru bir şekilde sezmişti. Ayrıca, Dördüncü Enternasyonal’in Avrupa şubeleri içinde [SWP’deki] azınlığın niteliği konusunda bir kafa karışıklığı olduğunu da fark etmişti. Hem Morrow hem de Goldman, Dördüncü Enternasyonal içinde hatırı sayılır bir prestije sahipti: ikincisi Troçki’nin avukatı olarak; ilki ise İspanya’da Devrim ve Karşıdevrim kitabının yazarı olarak. Cannon, bu koşullar altında bir bölünmeyi kabul etmenin ciddi bir hata olacağına inanıyordu; çünkü bu, azınlığın ortaya çıkmasına neden olan siyasi meseleleri çözüme kavuşturmayacaktı. İkincisi —ve bu Cannon için son derece önemli bir faktördü— o noktada bir bölünme, işçi sınıfının politik bilince sahip kesimleri arasında açıkça anlaşılabilecek farklılıklar üzerinden gerçekleşmeyecekti.
Bu nedenle, Cannon’ın inisiyatifiyle SWP Siyasi Komitesi, Morrow ve Goldman’a özenle kaleme alınmış bir mektup gönderdi; mektupta bölünme için yeterli gerekçe bulunmadığını belirtti ve onları Siyasi Komite ile bir araya gelerek örgütsel şikayetleri çözüme kavuşturmaya ve daha ileri siyasi tartışmalar için en uygun koşulları yaratmaya davet etti. Bu, sadece parti kamuoyunu kendi tarafına çekmeyi amaçlayan kısa vadeli bir manevra değildi. Bu müdahalenin sonucunda, Morrow-Goldman hizbiyle iç mücadele bir yıldan fazla sürdü — ta ki Goldman, Mayıs 1946’da Shachtmancılara katılmak üzere istifa edene kadar. Morrow ise, parti kongresinde konuşma yapmasına izin verildikten sonra, Kasım 1946’da uzlaşmaz program farklılıkları gerekçesiyle partiden ihraç edildi. O noktada, farklılıklar o kadar belirgindi ki, Morrow bile artık bir sosyalist olduğuna inanmıyordu. Konferans salonundan ayrıldı ve neredeyse hemen devrimci hareketi terk etti; kısa süre sonra ABD emperyalizminin destekçisi oldu.
Bu yoğun mücadelenin seyri içinde, Troçkizm ile Shachtmancı eğilim arasındaki farklılıkların, işçi hareketi içinde temsil ettikleri somut toplumsal güçler açısından tüm sonuçları açıkça ortaya çıkmıştı. 1940’ta gelişimlerinin henüz embriyonik bir aşamasında ortaya çıkan bu farklılıkların uzlaşmazlığı, Soğuk Savaş’ın etkisiyle Shachtman’ın sağcı sendika bürokrasisiyle siyasi bağlarının doğrudan siyasi bir biçim almaya başladığı koşullarda bir kez daha doğrulandı.
Thornett’e karşı yürütülen ve neredeyse başlar başlamaz sona eren mücadele sırasında ise böyle bir netleşme yaşanmadı. Healy önderliği, OCI’ın Blick ve Jenkins aracılığıyla WRP içinde bir hizip kurabilme yeteneğinin, merkezcilikle mücadelenin geliştirilememesinin bir sonucu olduğunu kabul etmek yerine, örgütsel bir hesaplaşma yoluna giderek önceki hatayı daha da ağırlaştırdı.
Dikkate alınması gereken başka faktörler de vardı. Thornett’in programı, Partinin kurulduğu siyasi çizginin bir parçasıydı. WRP’nin 1974’teki iki seçimde aday göstermesine karşı çıkması, WRP’nin varlığının temeli olarak İşçi Partisi hükümetinin seçilmesine programatik olarak yoğunlaşmasının kaçınılmaz bir sonucuydu. Bu temelde çok sayıda işçiyi WRP’ye kazandırmış olan Thornett’in, “sekterliğe” geri dönüş olarak gördüğü şeye tepki vermesi anlaşılabilir bir durumdur. Dahası, Geçiş Programı’nın kullanımıyla ilgili olarak —özellikle işçi denetimi ve tazminatsız kamulaştırma sloganları konusunda— ortaya koyduğu farklılıklar, partiye Muhafazakâr karşıtı çizgi temelinde katılmış ve devrimci sosyalist politikalara henüz kazanılmamış işçi kesimlerinden gelen baskıları yansıtıyordu. Bu anlamda, ilkesiz yöntemlerine rağmen Thornett, WRP içinde geniş bir kesimi temsil ediyordu. Bu kesimin siyasi kafa karışıklığından Healy ve Banda sorumluydu ve şimdi onları gerçek Troçkizme kazanmaları gerekiyordu. İşçileri sırf İşçi Partisi’ni yeniden iktidara getirmek amacıyla partiye davet ettikten sonra, sosyal demokratlara karşı devrimci bir muhalefet örgütlemeye direnç gösterdiklerinde onları partiden atmak, siyasi açıdan kötü bir davranıştı — özellikle de İşçi Partisi’nin azınlık hükümetinin, Muhafazakârlar tarafından yeniden devrilmenin eşiğinde olduğuna dair gerçek endişelerin olduğu bir ortamda. Thornett eğilimi, Britanya işçi sınıfı içindeki güçlü sosyal demokrat duyguları temsil ediyordu ve bu eğilimi dile getirenlerle örgütsel bir hesaplaşma, partinin sendikalar içindeki çalışmalarına ancak olumsuz bir etki yapabilirdi.
Durumu daha da kötüleştiren şey, Thornett’in gündeme getirdiği siyasi farklılıkların —1974 sonbaharında gelişmiş oldukları ölçüde— işçi sınıfı nezdinde bir bölünmeyi haklı gösterebilecek düzeye ulaşmamış olmasıydı. Healy ve Banda’nın, ne kadar zekice olursa olsun, Thornett’in OCI’ın ajanı olarak hareket ettiğine dair bir önseziye sahip olmaları yeterli değildi. 1940’ta Troçki, Cannon’ı azınlığa karşı vaktinden önce örgütsel önlemler almaması konusunda uyarmış ve “ne kadar doğru olurlarsa olsunlar, sadece öznel değerlendirmelerinize göre hareket etmemelisiniz; herkesin erişebileceği nesnel gerçeklere dayanarak hareket etmelisiniz.” Ayrıca, örgütsel sabırsızlığın “teorik kayıtsızlıkla sık sık bağlantılı olduğunu” da belirtmişti. (Marksizmi Savunurken, New Park, s. 198)
Healy, Thornett’e karşı parti aygıtını seferber ederek mücadele etti; azınlığı sindirmek ve ihraç için örgütsel gerekçeler oluşturmak amacıyla büyük ölçüde orta sınıf akademisyenlere ve profesyonellere yaslandı. Thornett grubuna karşı fiziksel şiddete başvuruldu. Cyril Smith gibi unsurlar, Healy’nin Kontrol Komisyonu’nu manipüle etmesine yardım etmek üzere Londra’daki dairelerinden ortaya çıkarıldılar; yıllardır Leeds’te somurtarak oturan Slaughter ise Thornett’in infazında rahip rolünü oynamak üzere getirildi ve Healy baltayı indirdiğinde, uygun bir şekilde, sofistike bir Marksist kutsama sağladı. Healy, parti içindeki sapmalarla Troçki’nin değil, VIII. Henry’nin tarzında başa çıktı; ancak başardığı tek şey, Thornett’in başına bir şehit halesi takmak oldu.
Thornett’in partiden ihraç edilmesi, partiye birkaç yüz üye kaybına mal oldu ve ana sanayi sektöründeki en önemli hizbini ortadan kaldırdı. Siyasi açıdan sorumsuz hizipçi yöntemlerin doğrudan sonucu, partinin sosyal tabanının orta sınıfa doğru kayması oldu. Healy, daha önce çok yakın iş birliği içinde çalıştığı işçinin [Thornett’in] partiden ayrılmasıyla yaralanmıştı ve bunu kişisel bir ihanet olarak değerlendirerek acı bir tepki gösterirken Redgrave ve Mitchell gibi güçler öne çıktı.
OCI ile henüz netleşmemiş bölünmenin üzerine gelen Thornett’in bürokratik ihracı, WRP için siyasi bir felaketti. İlkinde, temel uluslararası meseleler göz ardı edilmişti. Şimdi ise Britanya’daki hareketin siyasi çizgisiyle ilgili temel sorular cevapsız bırakılmıştı. Thornett’in amaçları, niyetleri ve yönelimi ne olursa olsun, onun hizbinin ortaya çıkışı, İşçilerin Devrimci Partisi’nin ve Britanya işçi sınıfının gelişimi ile ilgili hayati sorunlarla iç içe geçmişti. İşçi Partisi’nin Mart 1974’te iktidara gelmesi ve Ekim 1974’te yeniden seçilmesi, Marksist öncüye muazzam siyasi basınçlar yüklemişti ve teorik netlik gerektirmişti; bu netlik olmadan taktiksel beceriklilik kaçınılmaz olarak oportünist entrikalara dönüşmüştü.
Bu anlamda, Thornett ile mücadele, WRP önderliğinin sosyal demokrasiyle mücadele etme yeteneğinin ilk büyük sınavıydı. Healy’nin hatırlaması gerektiği gibi, eski RCP içinde Haston ile yaşadığı çatışmalar, Marksist öncü ile İşçi Partisi arasındaki ilişkiye dair çetin sorun üzerine çıkmıştı. Enternasyonal bu sorunu kapsamlı bir şekilde tartışmış ve çatışan görüşleri pratik bir sınava tabi tutmanın bir yolunu bulmuştu. Healy [İşçi Partisi’ne] girişten yana bir hizbe liderlik ederken, Haston “Açık Parti” önderliğini sürdürdü. Sonuçta, Healy’nin tutumunun doğruluğu kanıtlandı ve bu deneyim, Healy’nin Britanya şubesinin lideri olarak ortaya çıkmasında önemli bir rol oynadı.
1974’te WRP önderliği, İşçi Partisi’ne karşı mücadeleyle ilgili olarak daha uzun vadeli taktikler geliştirme ihtiyacıyla karşı karşıya kaldı. İşçi Partisi içindeki kitleleri kazanmaya hazırlık olarak, önce kendi partisi içindeki işçileri kazanması gerekiyordu. Bunların önemli bir kısmı Thornett’i takip ettiği için, bu işçilerin partinin analizinin doğruluğunu anlamaları için gerekli koşulları yaratmak, bilge bir liderin sorumluluğuydu. Böyle bir girişimde bulunulmaması, tam da Healy kampında hatırı sayılır bir kafa karışıklığı olmasından kaynaklanıyordu.
Özellikle 1972 yazında Pentonville Beşlisi* denilen liman işçilerini savunmak için patlak veren kitlesel grevlerin ardından Muhafazakâr karşıtı hücum güçlenirken, tüm küçük burjuva revizyonist grupların aksine işçi sınıfının Muhafazakâr hükümeti devirebileceğine ve devireceğine son derece güvenen SLL önderliği, İşçi Partisi hükümetinin zaferinin sosyal demokratlarla nihai hesaplaşmanın önünü hızla açacağına inanmaya başladı. Cromwell Devrimi’ni derinlemesine incelemiş olan Healy, gelecek İşçi Partisi hükümeti ile 1640’taki Uzun Parlamento arasında paralellikler kurmaya alışmıştı. Bu benzetmeyle, sendikaların gücüyle iktidara geri dönen İşçi Partisi’nin, derinleşen küresel finansal istikrarsızlık koşulları altında, işçi sınıfının kapitalizmle bağdaşmayan radikal değişiklik talepleriyle karşı karşıya kaldığında ortaya çıkacak durumu öngörmeye çalışıyordu.
Ancak tarih, Healy’nin öngörmediği bir yöne saptı. 1974’ten itibaren, başka türden bir “Uzun Parlamento” ile karşı karşıya kaldılar. Muhafazakârların düşüşü ve İşçi Partisi’nin iktidara dönüşü, sosyal demokrasinin uygulanabilirliği konusunda yeni bir yanılsama dalgası yarattı. Bu durum, hepsinden önemlisi İşçilerin Devrimci Partisi’nin içinde kendini gösterdi. Healy önderliğinin, Thornett muhalefetinin ortaya çıkmasıyla gündeme gelen sabırlı siyasi ve teorik mücadeleyi yürütememesi, Britanya’daki sınıf mücadelesi bağlamında, sosyal demokrasinin WRP karşısında önemli bir zafer kazandığı anlamına geliyordu. Healy, WRP’yi OCI ajanlarından kurtarmak adına, partiyi büyük ölçüde zayıflatan bir siyasi kıyıma sürükledi. Parti içi mücadelenin sonucunda siyasi netliğe ulaşmaktan çok uzak olan Britanya’daki Troçkist hareket, bu mücadeleden önceki 21 yılın [1953’ten beri] hiçbir döneminde olmadığı kadar yönünü kaybetmiş bir halde çıktı.
Thornett’in ihraç edilmesinden önceki hiçbir dönemde, Britanya şubesi içindeki mücadelenin Uluslararası Komite’nin (DEUK) dikkatine sunulmadığını da eklemek gerekir. Belli ki Healy, DEUK’un WRP’nin işlerinde bağımsız bir rol oynamayacağına inanıyordu ve onu yalnızca Britanya hareketinin örgütsel bir uzantısı olarak görüyordu. Bu konuda, Thornett’in görüşlerinin Healy’ninkinden farklı olduğuna dair hiçbir kanıt yoktur.
Dipnot
* Pentonville Beşlisi: Temmuz 1972'de, Edward Heath’in Muhafazakâr hükümetinin Endüstriyel İlişkiler Yasası uyarınca kurduğu Ulusal Endüstriyel İlişkiler Mahkemesi tarafından, Londra’da grev gözcülüğünü durdurmayı reddettikleri için “mahkemeye itaatsizlik”ten hapse atılan beş liman işçisi. Hapse atılmaları kitlesel dayanışma grevlerini tetikledi; Sendikalar Kongresi (TUC) önderliği taban basıncıyla genel grev çağrısı yapmak zorunda kaldı ve işçiler bir hafta içinde serbest bırakıldı. Olay, işçi sınıfının örgütlü gücünün Heath hükümeti karşısında kazandığı önemli bir zaferdi (çevirmenin notu).